Breaking News

શરીરમાં વધારે પડતું પાણી જમા થઈ જાય તો મળવા લાગે છે આવા સંકેત……

શરીરના કેટલાક અવયવોમાં સ્થાનિક સોજો એ સંકેત હોઈ શકે છે કે પ્રવાહી એકત્રિત થાય છે અને કોઈએ સમસ્યા હલ કરવાનો માર્ગ શોધવો જ જોઇએ.શું તમને લાગે છે કે તમારું શરીર પ્રવાહી એકઠા કરે છે, પરંતુ તમને શરીરમાં પાણી એકઠું થવાના સંકેતો ખબર નથી.શરીરમાં પાણીનો સંચય, જેને એડીમા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે એક પેથોલોજીકલ અથવા બિન-રોગવિષયક સ્થિતિ છે, જે તમારા પેશીઓમાં પ્રવાહીના અતિશય સંચયને કારણે થાય છે.

જ્યારે તે રોગવિજ્ઞાનવિષયક હોય છે, ત્યારે તે સામાન્ય રીતે રક્ત પરિભ્રમણની સમસ્યાઓ, હ્રદયની નિષ્ફળતા અથવા કિડની અથવા યકૃતની સમસ્યાઓ સાથે ઉભરે છે.તમારી નસોનું તાપમાન વધારવામાં નિષ્ફળતા ક્યારેક આને આભારી છે.પ્રવાહી રીટેન્શનના પરિણામો છે,વજન વધારો,પગ અને પગની સોજો,પેટના કદમાં વધારો અથવા પેશાબ કરવાની જરૂર ઓછી લાગે છે.એડીમા મોટાભાગે વૃદ્ધોમાં જોવા મળે છે. જોકે તે કિશોરોમાં પણ જોવા મળી છે.

પુરૂષો કરતાં સ્ત્રીઓમાં આ સ્થિતિ વધુ સામાન્ય છે, ખાસ કરીને હોર્મોન્સ અથવા આહારને કારણે.તે મેનોપોઝદરમિયાન અથવા નિસ્તેજ જીવનશૈલી દરમિયાન પણ દેખાય છે.જો કે, શરીરમાં પાણી એકઠું થવું એ સંકેત હોઈ શકે છે કે વ્યક્તિને હૃદય, કિડની, યકૃત અથવા પાચનની સમસ્યાઓ છે.

શરીરમાં પાણી એકઠું થઈ રહ્યું છે તે કેવી રીતે સમજવુ,નીચલા અંગોમાં સોજો,તમારા નીચલા અંગો, એટલે કે પગ, પ્રથમ પાણીની રીટેન્શનથી પ્રભાવિત થાય છે, તેથી તમારા પગ પર વિશેષ ધ્યાન આપો.શરીરમાંથી પાણી નીકળતાં પહેલાં તમે પહેલા પગમાં થાક અને ભાર અનુભવો છો.ચરબી પગની ઘૂંટી,એડીમા તમારા પગની ઘૂંટી સામાન્ય કરતા મોટા દેખાય છે.પથારીમાંથી ઉભા થયા પછી અને પછી દિવસ ચઢતા પછી, આ અંગ કદમાં મોટું દેખાવાનું શરૂ કરે છે.

પેટમાં ખેંચાણ એ શરીરમાં પાણી એકઠું થવાની નિશાની છે,તમે પગમાં સોજો પણ જોશો, જો કે કેટલીકવાર લોકો તેની નોંધ લેતા નથી.આ લક્ષણ સૂચવે છે કે તમારા શરીરમાં પાણી એકઠું થઈ રહ્યું છે, અને નબળાઇ સાથે આ અંગમાં વારંવાર ખેંચાણ આવે છે.પેટનું ફૂલવું,પ્રવાહી રીટેન્શનના સંકેતોથી અસરગ્રસ્ત બીજો ભાગ એ તમારું પેટ છે. કેટલાક લોકોને લાગે છે કે જ્યારે વજનમાં વધારો થાય છે જ્યારે હકીકતમાં તેમનું પેટ ફૂલેલું હોય છે.

કેટલાક લોકો કડક આહાર લે છે, એમ વિચારીને કે તેમની કમરનું કદ વધ્યું છે જ્યારે તે તમારી વિસર્જન પ્રણાલીની નિષ્ફળતા છે.ચહેરા પર સોજો એ શરીરમાં પાણી એકઠા થવાના સંકેત હોઈ શકે છે,એડીમા તમારા ચહેરા પર સોજો પણ લાવી શકે છે. તે સામાન્ય રીતે તમારા ગાલ અને પોપચા પર દેખાય છે, જે કદમાં થોડો વધારો કરશે.વધારે પ્રવાહી તમારા ચહેરાને ગોળ બનાવે છે.

કેટલાક વિચારો,જો તમને લાગે કે તમે પ્રવાહી જાળવી રહ્યા છો, તો પછી તમે આ પગલાં લઈ શકો છો,વધુ પાણી પીવો,આ તમારા માટે થોડું વિરોધાભાસી લાગે છે, પરંતુ જ્યારે તમારું શરીર તેની અંદર પ્રવાહી જાળવી રાખે છે, ત્યારે તે ડિહાઇડ્રેશનનું પણ કારણ બને છે.તેથી તેને જરૂરી પાણી આપો. આ રીતે તે બિનજરૂરી રીતે સંચિત થઈ છે.

હાયપોકોલોરિક, લો-સોડિયમ આહાર લોજ્યારે આ સમસ્યાનો સામનો કરવો પડે છે, ત્યારે લોટ અને ખાંડ, ચરબી અને મીઠાનું સેવન ઓછું કરવું એ એક સારો વિચાર છે.વ્યાયામ: એવું લાગે છે કે તે તમામ પ્રકારની સમસ્યાઓનો ઇલાજ છે. વ્યાયામ કરવાથી તમને પરસેવો અને પેશાબ દ્વારા અતિશય પ્રવાહીથી છુટકારો મળશે અને તમારું પરિભ્રમણ સુધરશે. તમારી કસરતની રીત ઓછામાં ઓછી 20 મિનિટની હોવી જોઈએ.મૂત્રવર્ધક પદાર્થ ચા પીવો: ડેંડિલિઅન, વરિયાળી, સુંગધી પાનવાળી એક વિલાયતી વનસ્પતિ અને લીલી ચા જેવા કેટલાક છોડ તમને નિયમિત બાથરૂમમાં જવા માટે મદદ કરશે.

તરબૂચ અને તરબૂચ જેવા ફળોની સાથે, તમે તમારા આહારમાં ગાજર અને કાકડી જેવા શાકભાજીનો પણ સમાવેશ કરી શકો છો.પોટેશિયમથી સમૃદ્ધ ખોરાક ખાઓ: મકાઈ, કોબીજ, કેળા અને શતાવરીનો છોડ તમને વધારે પ્રમાણમાં પોટેશિયમ હોવાને કારણે પ્રવાહી જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.ડિહાઇડ્રેટિંગ પીણાંથી છુટકારો મેળવો: ખાસ કરીને આલ્કોહોલ, સૌથી ખરાબ બિઅર અને વોડકા, તેમજ કોફી. આપણે ઉપર જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે તમારા શરીરને લાગે છે કે તેમાં પૂરતું પાણી નથી, તો તે પ્રવાહી એકઠા કરવાનું શરૂ કરે છે.

વધુ પ્રોટીન ખાય છે: ચિકન, લાલ માંસ, માછલી, શેલફિશ અને કઠોળ એ બધી સારી પસંદગીઓ છે. પ્રોટીનની ઉણપ પાણીની જાળવણીને પ્રોત્સાહિત કરે છે.ચુસ્ત કપડાં ન પહેરશો: તે અસ્વસ્થતા છે અને દિવસ દરમિયાન તમારા શરીરને થોડું વધારે બનાવશે.વધારે બેસો નહીં: જો તમે આખો દિવસ તમારા ડેસ્ક પર રહો છો, તો દર કલાકે ઓછામાં ઓછી પાંચ મિનિટ તમારી બેઠક પરથી ઉભા રહો.

વધુ પડતી ગરમીથી દૂર રહો: ​​ખૂબ ગરમ એવા વાતાવરણથી દૂર રહો, કારણ કે ગરમી ડિહાઇડ્રેશનનું કારણ બને છે. જ્યારે આવું થાય છે, ત્યારે તમારું શરીર પ્રવાહી સંગ્રહિત કરે છે.10 ફળો અને શાકભાજી જે શરીરમાં પાણીના સંચયની સારવાર કરે છે,જો તમને પાણીની રીટેન્શન એટલે કે પાણીની રીટેન્શનની ફરિયાદ હોય, તો આ સમસ્યાની સારવાર માટે તમારા આહારની સંભાળ લેવી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

ડૉક્ટરોનું કહેવું છે કે એકાએક તમારું ફેવરિટ જીન્સ તમને ફિટ ન થાય કે પછી ગમે એટલી કસરત બાદ પણ તમારું વજન ઊતરવાનું નામ જ ન લે તો તરત ચેતી જાઓ, કારણ કે આ નિશાનીઓ શરીરમાં જમા થઈ રહેલા વધારાના પાણીના ભરાવાની હોઈ શકે છે. અંગ્રેજીમાં આ સમસ્યાને વૉટર રિટેન્શન કહે છે, જેમાં વધારાનું પાણી બહાર ન ફેંકાતાં શરીરના ટિશ્યુઝમાંથી લીક થઈ લોહીમાં ભળી જાય છે. આને પરિણામે હાથ, પગ અને પેટ જેવા ભાગોમાં સોજા ચડવા માંડે છે અને શરીર ફુગ્ગાની પેઠે ફૂલવા માંડે છે.

વૉટર રિટેન્શન એટલે શું,કાંદિવલીના જાણીતા ડૉક્ટર દિલીપ રાયચુરા વૉટર રિટેન્શનની સાદી સમજ આપે છે. મનુષ્યના શરીરનો ૭૦ ટકા ભાગ પાણીનો બનેલો છે. બલ્કે બહારથી અત્યંત કઠણ દેખાતાં હાડકાંના પણ સેલ્સ અને બોન મૅરો તો પાણીનાં જ બનેલાં છે. તેથી શરીર માટે પાણી અત્યંત આવશ્યક છે. છતાં આવશ્યક્તા કરતાં અધિક પાણી પણ શરીર માટે સારું નથી, કારણ કે વધારાનું પાણી શરીરની સામાન્ય કાર્યવાહીમાં અવરોધ ઊભો કરી એને નુકસાન પહોંચાડે છે.

જેમ લાંબો સમય પાણીમાં કામ કરવાથી હાથ અને પગની ચામડી ફૂલી જતાં એમાં કરચલી પડવા માંડે છે એમ શરીરની અંદર વધુ પાણી ભરાઈ જતાં માંસ, માંસપેશીઓ એટલે કે ટિશ્યુઝ અને સેલ્સમાં કરચલીઓ પડવા માંડે છે. વળી, આ વધારાનું પાણી લોહી સાથે ભળી જતાં લોહી પાતળું થઈ જાય છે; જેને કારણે એમાં રહેલા હીમોગ્લોબિન, પ્રોટીન વગેરે જેવાં તત્વોની માત્રા ઘટી જતાં શરીરનાં અન્ય અંગોને નુકસાન પહોંચે છે.

એટલું જ નહીં, હૃદયનું મુખ્ય કામ શરીરમાં લોહીનું યોગ્ય પરિભ્રમણ કરવાનું છે. એક પુખ્ત વયની વ્યક્તિના શરીરમાં અંદાજે પાંચ લિટર લોહી હોય છે, પરંતુ વધારાનું પાણી લોહીમાં ભળતાં શરીરમાં લોહીનું પ્રમાણ વધી જાય છે, જેને પગલે હૃદયનું કામ પણ વધી જતાં એના પર દબાણ આવે છે.વૉટર રિટેન્શનનાં કારણો ,ડૉ. રાયચુરાનું કહેવું છે કે વૉટર રિટેન્શન સામાન્ય રીતે બે કારણોસર થાય છે: (૧) શરીરના રોગોથી (૨) કેટલીક દવાઓની આડઅસરરૂપે.

શરીરના જે રોગોથી વૉટર રિટેન્શનની સમસ્યા ઊભી થવાની સંભાવના રહે છે એમાં મુખ્યત્વે હાર્ટ, કિડની અને લિવરના ફેલ્યરનો સમાવેશ થાય છે. હૃદય નબળું પડતાં પોતાની પૂરી ક્ષમતાથી કામ કરી શકતું નથી. સામાન્ય ભાષામાં આપણે આ સમસ્યાને હાર્ટ-ફેલ્યરને નામે ઓળખીએ છીએ. આ તકલીફમાં હૃદય શરીરમાં લોહીનું યોગ્ય માત્રામાં પરિભ્રમણ કરી શકતું નથી. પરિણામે શરીરનાં અંગોમાં લોહીનો ભરાવો થાય છે, જેને પગલે લોહીમાં રહેલું પાણી આ અંગોમાં ભરાતાં વૉટર રિટેન્શન થાય છે.

પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણની સૌથી પહેલી અસર પગ પર થતાં વૉટર રિટેન્શનની સૌથી પહેલી અસર પણ પગ પર જ દેખાય છે અને પગમાં સોજા ચડે છે. ત્યાર બાદ મોઢા પર, હાથ, પેટ અને ફેફસાંમાં પણ પાણી ભરાઈ શકે છે. ફેફસાંમાં પાણી ભરાતાં વ્યક્તિને શ્વાસ લેવામાં પણ સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. એવી જ રીતે કિડની-ફેલ્યર થાય ત્યારે કિડની યોગ્ય માત્રામાં પેશાબ બનાવી શકતી નથી. શરીરનું વધારાનું પાણી બહાર ન નીકળતાં એ અન્ય અંગોમાં ભરાય છે અને સોજા આવે છે.

બીજી બાજુ લિવરનું મુખ્ય કામ શરીર માટે પ્રોટીન બનાવવાનું છે, જ્યારે આ પ્રોટીનનું કામ લોહીમાં રહેલું પાણી ટિશ્યુઝમાં જતું રોકવાનું છે. પરંતુ લિવર નબળું પડે તો એ યોગ્ય માત્રામાં પ્રોટીન બનાવી શકતું નથી. પરિણામે લોહીમાં પ્રોટીન (આલ્બ્યુમિન)નું પ્રમાણ ઘટતાં લોહીમાં રહેલું પાણી શરીરનાં અંગોમાં ભરાવા માંડે છે. આ બીમારી કુપોષણથી પીડાતા લોકોમાં અને ખાસ કરીને આદિવાસી બાળકોમાં ખૂબ જોવા મળે છે.આ ઉપરાંત શરીરની શિરાઓ (વેઇન્સ) અને લિમ્ફવાહિનીઓમાં અવરોધ ઊભો થાય તો પણ વૉટર રિટેન્શનની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. દા.ત. ડીપ વેઇન થ્રોમ્બોસિસ, વેરિકોઝ વેઇન્સ તથા હાથીપગા જેવા રોગો.

જોકે કેટલીક ગર્ભનિરોધક દવાઓ, સ્ટેરૉઇડ્સ તથા ડાયાબિટીઝ અને બ્લડ-પ્રેશરના દરદીઓને આપવામાં આવતી દવાઓથી પણ શરીરમાં પાણી ભરાઈ શકે છે. મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ મેનોપૉઝ અને ગર્ભાવસ્થા દરમ્યાન શરીરમાં થતા આંતરસ્ત્રાવોની ઊથલપાથલને પગલે વૉટર રિટેન્શનનો ભોગ બને છે, જ્યારે કેટલીક મહિલાઓને માસિક શરૂ થવાના પાંચથી દસ દિવસ પહેલાં આ સમસ્યા ખાસ કનડે છે. જોકે આવી સ્ત્રીઓની સમસ્યા માસિક શરૂ થતાં આપોઆપ દૂર થઈ જાય છે.

વૉટર રિટેન્શનનું નિદાન,શરીરમાં પાણી શા માટે ભરાઈ રહ્યું છે એ જાણવા ડૉક્ટરે દરદીની મેડિકલ હિસ્ટરી જાણવી અત્યંત આવશ્યક છે. એ સિવાય ફિઝિકલ એક્ઝામિનેશન તથા બ્લડ-ટેસ્ટ, યુરિન-ટેસ્ટ, લિવર અને કિડની ફંક્શન ટેસ્ટ, છાતીનો એક્સ-રે તથા ઇલેક્ટ્રૉકાર્ડિયોગ્રામ દ્વારા હાર્ટ, લિવર અને કિડનીના રોગોની સંભાવના ચકાસવામાં આવે છે.

લાઇફસ્ટાઇલ પરિવર્તન,સામાન્ય રીતે કિડની, લિવર કે હાર્ટની કોઈ ગંભીર સમસ્યા ન હોય એવા દરદીઓને ડૉક્ટર વૉટર રિટેન્શનની સારવારરૂપે એવી દવાઓ આપે છે જેનાથી પેશાબનું પ્રમાણ વધે. આ સાથે વ્યક્તિએ પોતાની જીવનશૈલી, એમાં પણ ખાસ કરીને ખોરાકમાં કેટલાંક પરિવર્તન કરવાં જરૂરી છે.

આ વિશે યોગ્ય માહિતી આપતાં ન્યુટ્રિશનિસ્ટ ડૉ. યોગિતા ગોરડિયા કહે છે, ‘વૉટર રિટેન્શનની સમસ્યાથી પીડાતી વ્યક્તિએ વહેલા ઊઠીને વહેલા સૂઈ જવું, દિવસમાં ઓછામાં ઓછું સાતથી આઠ કલાકની ઊંઘ લેવી, માત્ર બે વાર જમવાને સ્થાને બે-ત્રણ કલાકના અંતરે થોડું-થોડું ખાવું, નિયમિત ધોરણે કસરત કરવી તથા હેલ્ધી ડાયટને અનુસરવું. આ રીતે સૌથી પહેલાં તો પોતાના જીવનમાં નિયમિતતા લાવવી જોઈએ.’

મીઠું ઓછું ખાવું,ભોજનમાંથી મીઠાનું પ્રમાણ ઘટાડી દેવું જોઈએ, કારણ કે મીઠામાં રહેલું સોડિયમ વધુ પ્રમાણમાં શરીરમાં પ્રવેશતાં એ લોહીમાં ભળે છે. મીઠાથી તરસ લાગતી હોવાથી શરીર વધારાનું પાણી પેશાબ માર્ગે બહાર નીકળવા દેતું નથી અને વૉટર રિટેન્શનની સમસ્યા ઊભી થાય છે. એ સિવાય સોડિયમનું વધુ પ્રમાણ બ્લડ-પ્રેશરની બીમારી પણ નોતરી શકે છે. તેથી આ સમસ્યાથી પીડાતી વ્યક્તિએ પાપડ, અથાણાં, ખાવાનો સોડા, પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ચાઇનીઝ ફૂડ, બ્રેડ, પીત્ઝા જેવી બેકરી આઇટમ્સ વગેરેનો તરત ત્યાગ કરવો જોઈએ.

કોઈ પણ વાનગીમાં, સૅલડમાં કે છાશ, લીંબુ-પાણી વગેરેમાં ઉપરથી મીઠું ઉમેરવાની આદત છોડી દેવી જોઈએ. એની સાથે પેશાબનું પ્રમાણ વધારવા બને એટલું વધારે પાણી પીવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. આ કાર્યમાં બાર્લે વૉટર (જવનું પાણી), ગ્રીન ટી તથા દૂધ, પાણી અને સોડાનું મિશ્રણ ખૂબ ઉપયોગી નીવડે છે. આયર્ન, વિટામિન D અને વિટામિન ગ્૧૨ની ઊણપ ધરાવતી વ્યક્તિઓને આ તકલીફ વધુ પ્રમાણમાં થતી હોવાથી તેમણે ખોરાકમાં સૂપ, સૅલડ અને ફ્રૂટ્સનું પ્રમાણ વધારી દેવું જોઈએ;

જેથી શરીરને યોગ્ય માત્રામાં તમામ વિટામિન્સ મળી રહે. ફ્રૂટ્સ પણ જૂસને બદલે આખાં જ ખાવાં, જેથી શરીરમાં ફાઇબરનું પ્રમાણ વધતાં પાચનતંત્રમાં સરળતા રહે. સાથે જ દિવસમાં એક ચમચી અળસી ખાવાનું ક્યારેય ન ચૂકવું જોઈએ. આ બધાની સાથે કસરત કરવાથી આપણી લોહીની શિરાઓ પહોળી થાય છે, જેને પગલે કિડની વધુ પાણી પ્રોસેસ કરી શકતાં વૉટર રિટેન્શનની સમસ્યા દૂર થાય છે.

About bhai bhai

Check Also

રાત્રે સૂતા પહેલા કરો આ 7 વસ્તુઓનું સેવન સવારમાં ઉઠતા ચરબી થઈ જશે ગાયબ, જાણી લો આજે જ

મિત્રો આજના અમારા આ લેખમાં હું તમારું હાર્દિક સ્વાગત કરું છું મિત્રો તમને જણાવી દઈએ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *